Cases

Om inwoners en autoriteiten die inspraak willen leveren bij bouwprojecten dicht bij de grens praktische handvatten te leveren, presenteert de Nederlands-Duitse Commissie voor Ruimtelijke Ordening (NDCRO) nu een nieuwe brochure. Deze is mede mogelijk gemaakt door het Interreg Programma Deutschland-Nederland met zijn programmapartners en medegefinancierd door de Europese Unie, onder de naam ‘RuimteKompas: Oriëntatie in het Grensgebied’.

De energietransitie met de bijbehorende operationele uitdagingen (elektriciteitscentrales, pijpleidingen en windturbines), een aanpassing van de verkeersstromen door de aanleg van een nieuwe weg of geuremissie door intensieve veehouderij: in grensregio’s beperken de gevolgen daarvan zich vaak niet tot één land.

Inhoud en doel
De brochure is bedoeld als praktische gids en biedt heldere uitleg over het complexe Duitse en Nederlandse systeem van wetten en overheidslagen. Op basis van concrete voorbeelden wordt inzicht gegeven in de inspraakmogelijkheden voor inwoners bij ontwikkelingen in het grensgebied. Daarnaast bevat de brochure uitgebreide uitleg van kernbegrippen uit het recht en overzichtelijke stroomschema’s van de ruimtelijke ordening en goedkeuringsprocedures. De brochure is beschikbaar in het Duits met uitleg over het Nederlandse systeem, en in het Nederlands met uitleg over het Duitse systeem.

Update
Met deze nieuwe brochure, een update van de eerste editie uit 2014, speelt de commissie in op recente wetswijzigingen en actualiteiten. De brochure helpt burgers en autoriteiten om de Nederlandse en Duitse regels en hun rechten bij ruimtelijke ontwikkelingen beter te begrijpen, waardoor inspraak in de praktijk gemakkelijker wordt.

Wat is de NDCRO?
De Nederlands-Duitse Commissie voor Ruimtelijke Ordening (NDCRO) bevordert de samenwerking tussen Nederland en Duitsland op het gebied van ruimtelijke ordening. De commissie stemt ruimtelijk relevante plannen en maatregelen – met name in de grensregio – op elkaar af en bespreekt grensoverschrijdende ruimtelijke vraagstukken.

Vind via deze linkjes de Nederlandse en Duitse brochures.

De geactualiseerde Provinciale Omgevingsvisie Limburg (POVI 2026) en de ‘Ontwerp Wijzigingsverordening 2026 Omgevingsverordening Limburg’ zijn door het College van Gedeputeerde Staten vastgesteld. Deze mijlpaal is het resultaat van een intensief proces waarin de Provincie Limburg samen met haar partners en inwoners heeft gewerkt aan een koers voor een meer toekomstbestendige, gezonde en aantrekkelijke leefomgeving voor alle Limburgers.

Grote betrokkenheid
Het traject om te komen tot de POVI 2026 kenmerkt zich door brede participatie en betrokkenheid. Tijdens de inspraak op de ontwerpversie van de POVI zijn maar liefst 1450 zienswijzen ingediend door inwoners, organisaties, bedrijven, gemeenten en andere stakeholders. De Provincie heeft alle zienswijzen zorgvuldig beoordeeld. Dit leidde onder andere tot tientallen extra gesprekken, waarin uiteenlopende belangen en visies zijn besproken. Mede dankzij deze intensieve dialoog zijn belangrijke aanpassingen doorgevoerd en verbeteringen gerealiseerd.
Gedeputeerde Theuns: “De vele gesprekken die de afgelopen periode zijn gevoerd en de betrokkenheid van velen – inwoners, bedrijven, organisaties en gemeenten – hebben geleid tot de definitieve versie van de Provinciale Omgevingsvisie Limburg (POVI) 2026: een gezamenlijk product waarin we laten zien hoe Limburg zich kan ontwikkelen en welke keuzes daarbij horen. Nu is het aan de Provinciale Staten om de volgende stap te zetten.”

Wat is de POVI?
De Provinciale Omgevingsvisie Limburg (POVI) is het strategische kader voor de ruimtelijke en fysieke leefomgeving van Limburg. In de POVI staan de ambities, doelen en kaders voor diverse thema’s zoals ruimtelijke kwaliteit, vrijetijdseconomie, wonen, natuur, landbouw, water, energie, economie, mobiliteit, erfgoed, cultuur, gezondheid, leefbaarheid en veiligheid. Nieuw in de POVI 2026 is de uitgebreide digitale weergave, waarmee inwoners per thema of locatie kunnen zien welke visie de Provincie heeft. Het is een soort zoekmachine op basis van kaarten. De POVI is tot stand gekomen in nauwe samenspraak met betrokken partijen.

Belangrijkste vernieuwingen in de POVI 2026 ten opzichte van de Ontwerp POVI
• Alle kaarten zijn verder verfijnd en geactualiseerd. In uitgebreide werkateliers met gemeenten is er samen gezorgd voor aansluiting op lokale behoeften.
• Over de zonering waren veel zienswijzen en zorgen. Daarom zijn de teksten over de zonering volledig vernieuwd en verduidelijkt. Ook is er een instructievideo toegevoegd.
• Ook waren er veel zorgen over de ingetekende Natura 2000-overgangsgebieden. Besloten is om voorlopig geen nieuwe regels op te leggen. Deze volgen in de toekomst eventueel nadat een gebiedsproces uit het LOS (Limburgs Offensief Stikstof) is doorlopen.
• Een nadrukkelijke wens van zowel gemeenten als ondernemers was meer maatwerk voor ontwikkelingen in het buitengebied. Deze ruimte is toegevoegd.
• Ook zijn er veel vragen gesteld met betrekking tot het thema energie. Dit is in de POVI verder gespecificeerd, inclusief een nieuwe indeling voor het thema windenergie (uitsluitingsgebied, beperkingengebied, zoekgebied).
• Op nadrukkelijk verzoek van gemeenten bestaan er in de nieuwe POVI meer mogelijkheden voor woningbouw buiten bestaande bebouwing onder voorwaarden. Tevens wil de Provincie meedenken in het bieden van ruimte aan grootschalige huisvestingslocaties voor short-stay arbeidsmigranten. Hierover dienen nadere afspraken te worden gemaakt tussen Provincie en gemeenten.

Besluitvorming
Het College van Gedeputeerde Staten heeft, na verwerking van de zienswijzen en bestuurlijke gesprekken, de geactualiseerde POVI 2026 vastgesteld. Deze versie wordt nu aangeboden aan Provinciale Staten, die op 8 mei 2026 besluiten over de definitieve vaststelling van de POVI 2026.

De ‘Ontwerp Wijzigingsverordening 2026 Omgevingsverordening Limburg’ – van visie naar regels
De Omgevingsverordening is het juridische instrument waarmee het beleid uit de POVI wordt vertaald naar regels voor gemeenten, waterschap en soms ook rechtstreeks voor bedrijven en inwoners. Alleen de onderdelen die aangepast zijn, liggen ter inzage van 2 april tot en met 13 mei 2026. Iedereen kan tijdens deze periode zienswijzen indienen tegen die onderdelen. Na verwerking van de zienswijzen wordt de definitieve Wijzigingsverordening later dit jaar aan Provinciale Staten voor besluitvorming voorgelegd.

Meer informatie en reageren
Lees meer over de ‘POVI’ en de ‘Ontwerp Wijzigingsverordening 2026 Omgevingsverordening Limburg’, bekijk de digitale plannen en dien een zienswijze voor de Ontwerp Wijzigingsverordening 2026 Omgevingsverordening Limburg in via onderstaande links:
• Op weg naar de Provinciale Omgevingsvisie Limburg 2026 | Provincie Limburg
• De Verordening met hierin een instructievideo over het verschil tussen Verordening en Omgevingsvisie
• Dan is er nog een aparte uitleg over de zonering. Deze video staat hier.

Het klimaat verandert en Limburg krijgt te maken met extremer weer, waarbij de gevolgen voor de maatschappij erg groot kunnen zijn. Bij de wateroverlast in 2021 werd pijnlijk duidelijk dat we de grens bereiken van wat ons water- en bodemsysteem aan kan. Door klimaatverandering nemen de problemen rond droogte, hitte, waterveiligheid en de kwaliteit van water en bodem alleen maar toe. Daarom hebben Provincie Limburg en Waterschap Limburg samen de Onderlegger Water en Bodem ontwikkeld.

De onderlegger is geen nieuw beleid, maar een hulpmiddel dat bestaande processen versterkt. Belangrijk uitgangspunt is: water en bodem sturend. Dit houdt in dat ruimtelijke keuzes in een vroeg stadium afgestemd moeten worden op wat het water- en bodemsysteem wel en niet aankan.

Een hulpmiddel bij ruimtelijke plannen
De onderlegger is een praktische verzameling kaarten en beschrijvingen die gemeenten, initiatiefnemers en ontwikkelaars helpt bij het maken van plannen voor de leefomgeving. Het bevat:

• uitleg over verschillende landschappen en hoe water en bodem daarin functioneren,
• actuele kaarten per thema, zoals waterveiligheid, droogte, hitte, bodem en waterkwaliteit,
• inzicht in effecten op bebouwd gebied, landbouw en natuur,
• concrete voorbeelden van maatregelen die in bepaalde gebieden toepasbaar zijn.

De kaarten van de onderlegger zijn digitaal toegankelijk via de viewer. Hier kan worden ingezoomd op wijkniveau. Ze zijn gebaseerd op de best beschikbare kennis en worden regelmatig bijgewerkt. Zo biedt de onderlegger betrouwbare informatie die kan dienen als basis voor beleid en plannen (bijvoorbeeld de Provinciale Omgevingsvisie of het Waterbeheerprogramma).

Water en bodem als uitgangspunt
Provincie en Waterschap Limburg vinden het belangrijk dat water en bodem veel meer als vertrekpunt worden genomen bij het gebruik van de schaarse ruimte in ons land.
Josette Van Wersch, bestuurder van Waterschap Limburg: “Het is belangrijk dat waterbelangen vanaf het begin worden meegenomen. Met de onderlegger maken we risico’s en kansen zichtbaar. Zo kunnen plannen worden ingericht waarbij waterveiligheid, waterkwaliteit en klimaatbestendigheid vanzelfsprekend onderdeel zijn van onze leefomgeving.”
Ook Michael Theuns, gedeputeerde van de Provincie Limburg, onderstreept dit: “Voor de provincie gaat het breder dan water alleen. Wij moeten zorgen voor toekomstbestendige keuzes voor wonen, landbouw, natuur en infrastructuur. De onderlegger helpt ons en gemeenten om in die keuzes rekening te houden met de gevolgen van klimaatverandering op de lange termijn.”

Samen werken aan een duurzame leefomgeving
De ontwikkeling van de onderlegger laat zien hoe Provincie en Waterschap Limburg samenwerken. Door hun kennis en perspectieven te bundelen, ontstaat een krachtig hulpmiddel dat gemeenten, overheden en initiatiefnemers ondersteunt bij het maken van betere keuzes. Dit zorgt niet alleen voor een soepelere samenwerking tussen overheden, maar ook voor een gezonde, veilige en duurzame leefomgeving voor alle inwoners van Limburg. Meer achtergrondinformatie over de Onderlegger Water en Bodem vindt u via deze link.

Vorig jaar juni is het traject voor de totstandkoming van de actualisatie van de Provinciale Omgevingsvisie (POVI) gestart. In dit proces is sprake van grote betrokkenheid van vele belanghebbenden. Om elke Limburger in de gelegenheid te stellen zijn of haar gedachten met de Provincie te delen, lag het ontwerp van de Omgevingsvisie ter inzage tot en met 7 juli 2025 en zijn Limburgers nadrukkelijk uitgenodigd te reageren. Het document is veelvuldig geraadpleegd, bestudeerd en er is door vele Limburgers op gereageerd. In totaal zijn er ruim 1250 zienswijzen ontvangen. Dit is bovengemiddeld hoog en gedienstig aan de inhoud. Om recht te doen aan al deze reacties is besloten om meer tijd te nemen om deze te bestuderen en om ruimte te organiseren voor extra gesprekken. Dit heeft ook gevolgen voor de planning.

Gedeputeerde Michael Theuns: “Het doet ons goed dat provinciaal beleid overduidelijk leeft onder provinciegenoten. Uit alle reacties spreekt een grote betrokkenheid van de Limburgers bij hun omgeving. We voelen dat hier sprake is van belangstelling in provinciaal beleid en dat waarderen we. Zowel uit de zienswijzen als uit vele inhoudelijke gesprekken die we de afgelopen periode met onze partners en medeoverheden hebben gevoerd, blijken duidelijke signalen waar we echt recht aan willen doen. Dat kunnen we wanneer wij meer tijd nemen om deze te bestuderen en te beoordelen. Ook gaan wij extra  inhoudelijk in gesprek met onze bestuurlijke partners en Provinciale Staten. Deze gesprekken vinden de komende maanden plaats.”

Geactualiseerde planning
Zorgvuldig luisteren naar alle geluiden vraagt dus extra tijd en die tijd wordt nu genomen. De planning van de totstandkoming van de POVI is daarom aangepast en behandeling in Provinciale Staten is voorzien in mei 2026.

Urgentie blijft
De Provincie begrijpt dat er ook mensen en organisaties zijn die liever gisteren dan vandaag een nieuwe vastgestelde POVI en Omgevingsverordening zouden zien. Het document werpt immers een langjarige blik op de toekomst en geeft richting en duiding aan vele ontwikkelingen in het ruimtelijk domein. Gedeputeerde Michael Theuns: “Ondanks een ruimere planning, blijft de urgentie voor het maken van keuzes onverminderd hoog. Elke vorm van eventueel ongeduld is begrijpelijk – en die voelen wij zelf ook geregeld. Daarom is het goed te weten dat wij in de tussentijd altijd in gesprek zullen gaan over kwesties die om extra snelheid vragen om de noodzakelijke voortgang van ontwikkelingen te borgen.”

De POVI
De Provinciale Omgevingsvisie Limburg is het strategisch plan voor de fysieke leefomgeving in Limburg. Het is de opvolger van de huidige Omgevingsvisie Limburg. In de Omgevingsvisie staan de ambities, doelen en kaders voor de lange termijn (2025-2050) van de Provincie Limburg. Het document biedt een integrale leidraad voor de inrichting, het beheer en het gebruik van de schaarse ruimte in de provincie Limburg. Daarbij kijkt de Omgevingsvisie naar de leefomgeving in de brede zin. Dus niet alleen naar traditionele ruimtelijke onderwerpen, maar ook naar thema’s zoals gezondheid, leefbaarheid, milieu en veiligheid. Op www.limburg.nl/povi2026 staat meer informatie over de POVI en het aangepaste proces.

De Ontwerp Omgevingsvisie Limburg 2025 lag tot en met maandag 7 juli 2025 ter inzage en hier konden zienswijzen op worden ingediend. De komende periode gaat Provincie Limburg aan de slag met de beantwoording van deze zienswijzen.  

Momenteel worden alle zienswijzen beantwoord en wordt er bekeken welke zienswijzen mogelijk leiden tot aanpassing van de definitieve omgevingsvisie. De antwoorden op deze zienswijzen en de aanpassingen naar aanleiding van deze zienswijzen zijn terug te vinden in de Nota van Zienswijzen.
Deze wordt in het najaar vastgesteld door Gedeputeerde Staten. Na vaststelling stellen we u in kennis van deze nota.

Vaststelling
Volgens onze planning is de definitieve Omgevingsvisie Limburg gereed in december 2025 en wordt deze aan Provinciale Staten aangeboden. Pas als PS akkoord zijn, is de Omgevingsvisie Limburg 2025 definitief en vastgesteld.

Informatie
Meer informatie over de inhoud van deze visie staat op onze website. Hier staan ook diverse video’s die de thema’s binnen de visie uitleggen.

De zienswijze periode van de Provinciale Omgevingsvisie (POVI) is nu halverwege.
Voor iedereen ligt de POVI nog tot en met maandag 7 juli 2025 ter inzage. Hoe u een zienswijzen kunt indienen, staat beschreven op de webpagina www.limburg.nl/povi2025.

In het najaar volgt een Nota van Antwoorden, die aangeeft wat wel en niet en om welke reden is meegenomen in de definitieve POVI. Eind 2025 wordt de definitieve POVI voorgelegd aan Provinciale Staten ter vaststelling. 

Video’s
Voor degenen die nog eens willen zien waar de POVI over gaat, is er een samenvattende video gemaakt waarin alle thema’s aan bod komen. Per thema is er een deelvideo gemaakt die de hoofdlijn van dat thema behandelt.
Deze video’s staan op deze YouTube afspeellijst: https://youtube.com/playlist?list=PLHdWx5jUR8MRlykycBxPOtD8-_oEh1rR9&si=UYck1NMMEkkHFaOh 

Van  maandag 26 mei tot en met maandag 7 juli 2025 ligt het Ontwerp Provinciale Omgevingsvisie Limburg en het planMER met bijbehorende Passende beoordeling ter inzage. Gedurende deze periode bestaat voor eenieder de gelegenheid om daarover zienswijzen kenbaar te maken.  

Provinciale Omgevingsvisie Limburg
De Provinciale Omgevingsvisie Limburg is het strategisch plan voor de fysieke leefomgeving in Limburg. Het is de opvolger van de huidige Omgevingsvisie Limburg. In de Omgevingsvisie staan de ambities, doelen en kaders voor de lange termijn (2025-2050) van de Provincie Limburg. Het document biedt een integrale leidraad voor de inrichting, het beheer en het gebruik van de schaarse ruimte in de provincie Limburg. Daarbij kijkt de Omgevingsvisie naar de leefomgeving in de brede zin. Dus niet alleen naar traditionele ruimtelijke onderwerpen, maar ook naar thema’s zoals gezondheid, leefbaarheid, milieu en veiligheid. Op grond van artikel 3.2 van de Omgevingswet moet elke provincie een Omgevingsvisie hebben. 

PlanMER (milieueffectrapport) met bijbehorende Passende beoordeling
Om bij de voorbereiding van de beleidskeuzes van de Ontwerp Provinciale Omgevingsvisie Limburg het milieubelang volwaardig mee te laten wegen, is een planMER opgesteld met bijbehorende Passende beoordeling. Het planMER brengt op strategisch niveau in beeld wat de effecten zijn van een plan, zoals een Omgevingsvisie, en de daarin gemaakte langetermijnkeuzes op de leefomgeving. De uitkomsten van het planMER zijn betrokken bij het opstellen van de Ontwerp Provinciale Omgevingsvisie Limburg. 

Meer informatie
Voor alle informatie over deze terinzaggelegging en de bijbehorende documenten, zie: Omgevingsvisie 2025 Aanscherping – Provincie Limburg

De actualisatie van de provinciale omgevingsvisie voor Limburg, de POVI, is op kruissnelheid! Donderdag 23 januari 2025 stond geheel in het teken van de zogeheten POVI-Verdiepingsbeurs. Het POVI-team streek neer in de ECI, onze cultuurfabriek in Roermond. Doel van deze bijeenkomst was het verdiepen en daarmee actualiseren van een aantal belangrijke thema’s voor de POVI. In de voormalige waterkracht- en elektriciteitscentrale in Roermond was de energie bij de ruim 170 aanwezigen zeker te bespeuren.

Opzet verdiepingsbeurs
Het actualisatieproces is een participatief proces. Diverse bijeenkomsten hebben al plaatsgevonden waaronder de kick-off bijeenkomst, interne en externe gebiedstafels, een “diner ter overdenking” met belanghebbenden, heisessies met Gedeputeerde Staten en overleg met de Statencommissie Leefomgeving. Tot nu toe ging dit participatieve proces vooral over verbreding, het verkennen van de keuzevraagstukken. Bij het inluiden van het nieuwe jaar, staat het POVI-proces in het teken van verdieping en het maken van keuzes.
De POVI-verdiepingsbeurs kende een gevarieerde opzet. Tijdens de ochtend werden ambtelijk medewerkers verwelkomd en tijdens de middag volgden bestuurders. Het POVI-stokje werd symbolisch overgedragen door een gezamenlijke lunch met een inspirerende aftrap van gedeputeerde Michael Theuns en een wrap-up, in de vorm van een paneldiscussie met thema-trekkers van de POVI.
Het ochtend- en middagdeel kende een soortgelijke opbouw. Na een plenaire presentatie was er volop ruimte voor dialoog op de verdiepingsmarkt en kon informatie ingewonnen worden over het Digitaal Stelsel Omgevingswet en de Groenblauwe mantel.

Inhoudelijke impressies
Nicole Rijkens (Universiteit Maastricht en Pantopicon) en Marijke Embregts (projectleider POVI) hebben de aanwezigen meegenomen in het POVI-proces. Als gevolg van grote wendingen, mede op het wereldtoneel, heeft Limburg te maken met nieuwe en complexe opgaven, die een actualisatie van de POVI (uit 2021) noodzakelijk maakt. Met een schaarste aan (milieugebruiks)ruimte en voorraden staat Limburg anno 2025 ook voor nieuwe opgaven als ruimte bieden aan een meer zelfvoorzienende kennisintensieve economie, een nieuwe woningvoorraad en activiteiten van defensie. Dit alles naast heel wat bestaande opgaven als het versterken van de klimaatbestendigheid, de transformatie van de landbouw en het voorzien van voldoende kwalitatief drinkwater.
Regio’s hebben al nagedacht over hun eigen ontwikkelperspectieven op lange termijn. Inmiddels zijn ontwerpende regionale onderzoeken gereed, gevoed door veel dialoog met belanghebbenden. Deze dienen als uitgangspunt voor de POVI. Deze onderzoeken onderstrepen het belang van het maken van keuzes ten aanzien van meerdere opgaven. Een aantal van deze keuzes stond centraal tijdens de verdiepingsbeurs. Op basis van thematische discussiebladen, die voorafgaand aan de verdiepingsbeurs zijn verspreid onder de aanwezigen, zijn voorgestelde denkrichtingen hoe aan deze vraagstukken invulling te geven bediscussieerd. Het gaat om de volgende vraagstukken.

Energie
Limburg is bezig met een stevige energietransitie waaronder de versterking van het elektrisch net en de verduurzaming van gebruikers. De energieopgave gaat niet enkel over het toekomstige aanbod van energie, het gaat ook over de uitdaging hoe de vraag zich ontwikkelt en waar vraag en aanbod ruimtelijk samenkomen. Om hier sturing aan te geven zetten we in op energieplanologie; het vroegtijdig en volwaardige afwegen van het energieaspect bij een nieuwe ontwikkeling. Daarnaast zien we rond de 380 kV-stations energieknooppunten ontstaan, waar veel initiatieven samenkomen. Ook blijvende aandacht voor lokale opwek en een adequate energie-infrastructuur blijft belangrijk.

Wonen
Provincie Limburg staat voor een significante woonopgave die ruimte kost.
Die ruimte wordt geboden door inbreiding en uitbreiding. De reacties zijn uiteenlopend. Op plekken kan men uit de voeten met ‘een straatje erbij’ op andere plekken is de slogan eerder ‘wijkje erbij’. Over het algemeen leeft de opvatting eerst inbreiding en dan uitbreiding. Bij uitbreiding dienen randvoorwaarden als leefbaarheid, plankwaliteit, financiële draagkracht van een plan meegewogen te worden. Er blijkt ook behoefte te zijn aan nieuwe instrumenten om sterker te kunnen sturen op inbreiding.
Wat betreft het onderwerp wonen en waterveiligheid is duidelijk dat een effectief waterveiligheidsbeleid een cruciale voorwaarde is voor het realiseren van veilige en duurzame woonwijken. Belangrijk is om klimaatveiligheid (in termen van wateroverlast, droogte en hitte) al in een vroeg stadium in het ontwerp mee te nemen, zodat woningen beschermd zijn tegen extreme weersomstandigheden.

Drinkwatervoorziening
Een stijgende drinkwatervraag betekent dat er meer schoon water nodig is voor huishoudens en andere gebruikers in de provincie Limburg. De toegenomen vraag legt extra druk op bestaande waterbronnen zoals grond- en oppervlaktewater. Dit kan ertoe leiden dat waterbronnen uitgeput raken of dat de waterkwaliteit onder druk komt te staan, zeker tijdens perioden van droogte.
Als gevolg hiervan is het noodzakelijk om te investeren in waterbesparende maatregelen en infrastructuur, en om de waterwinning en -distributie efficiënter en duurzamer in te richten. Dit vraagt om een integrale aanpak van waterbeheer, waarbij ook aandacht is voor klimaatadaptatie en het behoud van ecologische waterfuncties.

Landbouw in aandachtsgebieden
Als het gaat om landbouw in aandachtsgebieden, zijn de volgende reflecties meegegeven:
Er is behoefte aan duidelijk langetermijnbeleid, passende instrumenten en voldoende langdurige middelen gericht op toekomstperspectief en verdiencapaciteit. Continuïteit van beleid is van belang en een gebiedsgerichte aanpak met doelsturing is daarbij wenselijk. Gedegen onderzoek is nodig om aan te kunnen geven in welk gebied wat mogelijk is. Deelnemers geven mee uit te gaan van milieubelastende en niet-milieubelastende landbouw in plaats van intensieve en extensieve landbouw. Het gaat uiteindelijk om het terugdringen van de uitstoot van de landbouw en minder om de vorm ervan.

Presentaties in een notendop
Er zijn twee presentaties tweemaal parallel aan de verdiepingsmarkt verzorgd. Deze presentaties zijn zeer goed bezocht en kenden de volgende inhoud.

Digitaal Stelsel Omgevingswet
Het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) is bedoeld als één centrale plek waar alle informatie omtrent de fysieke leefomgeving van provincie Limburg samenkomt. Het bundelt alle relevante informatie over de regels en plannen voor ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water. Hierdoor kunnen burgers, bedrijven en overheden gemakkelijk opzoeken wat er wel en niet mag op een bepaalde locatie. Dit is een nieuw instrument in “omgevingsvisieland”. Vandaar dat de belangstelling erg groot is; wat is het instrument, wat kan ik er mee, en wat betekent het voor mijn eigen manier van werken?

presentatie DSO POVImarkt 23-1-2025

Groenblauwe mantel
Aangezien er toch wel heel wat verschillende opvattingen over de Groenblauwe mantel leven, bood de verdiepingsbeurs ook een mooie aangelegenheid voor een informerende presentatie hieromtrent. De Groenblauwe mantel is een ruimtelijk beleidsconcept dat in het omgevingsbeleid wordt gebruikt om specifieke gebieden te definiëren waar belangrijke ecologische, landschappelijke en waterhuishoudkundige waarden samenkomen. Deze mantel omvat vaak natuurlijke elementen zoals het Maasdal, beekdalen, waterlopen en agrarische zones. Het fungeert als een bufferzone tussen beschermde natuurgebieden (zoals Natura 2000-gebieden) en meer stedelijke of intensief ontwikkelde gebieden. In deze zones ligt de focus op het duurzaam beheren en benutten van de natuurlijke hulpbronnen, waarbij bijvoorbeeld duurzame landbouw en waterbeheer centraal staan, zodat de intrinsieke waarde van het landschap behouden en versterkt wordt. Kortom, de Groenblauwe mantel is een belangrijk ruimtelijk instrument in het kader van de POVI, dat kansen biedt door helder te maken waar welke functies mogelijk zijn.

Hoe verder
De inkt van voorliggend impressieverslag is nog niet opgedroogd of navolgende stappen zijn al in uitvoering. In april 2025 vindt er weer een verdiepende POVI-sessie plaats. Deze zal in het teken staat van eerste teksten en strategische keuzes voor de POVI.

In de tweede helft van november vonden diverse interne- en externe gebiedstafels plaats rondom de Omgevingsvisie Limburg. De mooie opkomst (25 gemeenten, waterschap en meer dan 30 organisaties) laat ons zien hoe belangrijk de aanscherping van de POVI gevonden wordt.

Keuzes
Tijdens de gebiedstafels is gesproken over de complexiteit van het maken van keuzes tussen de enorme hoeveelheid aan doelen die we hebben. Er is echter ook gebleken dat er veel mogelijkheden zijn in het stapelen van doelen en samenwerking. Verder is er vanuit de aanwezigen een grote behoefte aan het maken van keuzes door de Provincie.

Lagenbenadering
Vanuit de deelnemers is er zo goed als 100% consensus over de lagenbenadering. Dit geeft een zekere wijze van prioritering en richting ten aanzien van gebiedstypologieën. Er heeft bovendien een goede discussie plaatsgevonden over de occupatie laag, de criteria, voor- en nadelen van de tijdens de tafels gepresenteerde kolommen in deze laag. Zonder uitputtend te kunnen zijn en in de wetenschap dat niet alle wensen en opvattingen overgenomen kunnen worden, geven we onderstaand een kort overzicht van deze input:

• Bebouwde omgeving
  • Bestaand bebouwd gebied
    • Houd hier druk op zodat leegstand en verrommeling eerst wordt opgeruimd alvorens we uitwijken naar nieuwbouw buiten de bestaande contouren;
    • Houd rekening met uitbreiding van bijvoorbeeld bedrijventerreinen als deze binnen de contour worden ingevuld door wonen. Er is ruimte buiten de kern nodig deze behoefte in te vullen.
  • Stedelijke uitbreiding
    • Straatje Erbij is voor sommige gemeenten onvoldoende om de woonbehoefte in te vullen.

• Landelijk gebied
  • Natuur
    • Ook in natuurgebieden kunnen bepaalde vormen van landbouw plaatsvinden.
  • Groen Blauwe Mantel aanscherpen tot versie 2.0
  • Landbouw

• Subsidiariteit 
  • Grote verschillen in de regio’s
    • Noord: “laat ons zo vrij als mogelijk”
    • Midden: “Stel kaders die je echt belangrijk vindt, handhaaf die ook en geef ons binnen dat speelveld ruimte”
    • Zuid: “Gooi niet alles over de schutting. Wij hebben zelf weinig capaciteit voor gezamenlijke afstemming dus geef ons duidelijke kaders en handvatten hoe hiermee om te gaan.”

Vervolg
In 2025 komen we uiteraard weer bij elkaar. Op 23 januari vindt voor zowel ambtenaren als bestuurders een Verdiepingsbeurs plaats, waarvoor de genodigden een separate uitnodiging hebben ontvangen. Medio februari zijn er per regio Gebiedstafels waarin we de keuzes weer verder concretiseren. Ook hiervoor ontvangen de genodigden een persoonlijke uitnodiging.

Heeft u nog vragen, stel ze gerust via: omgevingsvisie@prvlimburg.nl

Enkele maanden is er geen nieuwsbrief Expeditie Ruimte verschenen. We waren echter niet uit de lucht, maar achter de schermen hard aan het werk. In de tussentijd hebben we de website www.expeditieruimte.nl aangepast aan de toegankelijkheidseisen waar overheidswebsites aan moeten voldoen. Ook de nieuwsbrief heeft een restyling gekregen, zodat deze voor iedereen (visueel) toegankelijk is.

Vanaf nu gaan we weer nieuws brengen uit het ruimtelijk domein en aanverwante zaken. Zijn er goede voorbeeldprojecten of initiatieven die spelen in jouw gemeente die het verdienen om onder de aandacht gebracht te worden, tip ons dan. Wij maken hier dan een artikel over en delen dat in deze nieuwsbrief.

Hier alvast twee nieuwsitems. Het proces rondom het Ruimtelijk Voorstel en de oplevering van de eindversie van Panorama Zuid-Limburg. Veel leesplezier!

Tips kun je mailen naar: expeditieruimte@prvlimburg.nl

Via het Programma NOVEX heeft het Rijk aangegeven meer regie te willen voeren op de ruimtelijke ordening. Dit gelet op de grote transities waar Nederland voor staat en ruimteclaims die hieruit voortvloeien. Daarin wordt aan alle provincies gevraagd om een gebiedsdekkend provinciaal Ruimtelijk Voorstel te maken (december 2023). Dat voorstel dient dan als basis voor een Ruimtelijk Arrangement tussen Provincie en Rijk (naar verwachting 2024). In dat Ruimtelijk Arrangement komen afspraken over de ruimtelijke ontwikkeling van onze provincie en het realiseren van Rijksdoelstellingen.

We zien het Ruimtelijk Voorstel als onderdeel van een doorlopend proces. Voor nu willen wij in dat Voorstel de belangrijkste vraagstukken en dilemma’s rond alle ruimteclaims benoemen: “Op deze plek zitten beoogde ruimtelijke maatregelen uit diverse thema’s elkaar in de weg, zijn zij van elkaar afhankelijk of ontstaan er juist kansen waardoor we zaken in samenhang kunnen oppakken”.

De basis voor het Ruimtelijk Voorstel bestaat in belangrijke mate uit onderstaande bouwstenen:
1. De Omgevingsvisie en Omgevingsverordening Limburg.
2. De trajecten van belangrijke sectorale programma’s voor de fysieke omgeving. Veel daarvan zijn parallel in voorbereiding, deels ook al in uitvoering. Zie ook het startpakket waar het Rijk een overzicht biedt van 26 nationale programma’s.
3. Coalitieakkoord Limburg – Elke Limburger telt!
4. Gebiedsgerichte ontwerpende onderzoeken.

Contourennotitie Ruimtelijk Voorstel

Afgelopen tijd is er gewerkt aan een Contourennotitie Ruimte Voorstel. Het voorstel heeft geen formele status onder de Omgevingswet, maar zien wij wel als een waardevolle, aanvullende stap binnen de beleidscyclus.

In de Contourennotitie identificeren we drie typen vraagstukken:

• Keuzevraagstukken: Waar liggen er schuurpunten tussen opgaven die om een keuze vragen?
  Veel van die keuzes kunnen en willen we binnen de regio oplossen. Bij sommige keuzevraagstukken
  heeft het Rijk een rol. In dit Ruimtelijk Voorstel worden de keuzevraagstukken benoemd, het daadwerkelijk maken van keuzes gebeurt vaak op een later moment, bijvoorbeeld door PS in het kader van de Omgevingsvisie Limburg (veelal mede op basis van een breed participatietraject en een planMER);
• Verkenningsvraagstukken: Waar zijn nadere verkenningen nodig zijn om meer zicht te krijgen
  op de ruimtelijke impact van opgaven of consequenties voor de omgevingskwaliteit?;
• Uitvoeringsvraagstukken: Wat is er nodig (randvoorwaarden) voor een doelgerichte, effectieve
  uitvoering van de beoogde maatregelen? Denk hierbij aan (wettelijke) instrumenten en financiële middelen.

Planning

Dit is de planning voor de tweede helft van 2023 voor het Ruimtelijk Voorstel:

• September – oktober: sondering contourennotitie ruimtelijk voorstel.
• November: vaststelling Ruimtelijk Voorstel door Gedeputeerde Staten.
• December: sondering Ruimtelijk Voorstel.
• Eind december: aanbieden Ruimtelijk Voorstel aan het Rijk.

Vragen over het Ruimtelijk Voorstel? Neem contact op via omgevingsvisie@prvlimburg.nl.

Zo’n 70 bestuurders van provincie, waterschap en Zuid-Limburgse gemeenten en enkele vertegenwoordigers van het Rijk, kwamen op 9 december samen in De Reusch in Schimmert. Een toepasselijke locatie voor het belangrijkste onderwerp op de agenda: Panorama Zuid-Limburg. Onder leiding van dagvoorzitter Simone van Trier worden de aanwezigen bijgepraat over de stand van zaken van Panorama Zuid-Limburg en uitgenodigd mee te denken.

Gedeputeerde Lia Roefs heet de aanwezigen welkom en gaat kort in op het belang van een gezamenlijk ontwikkelperspectief. Rijk en regio die samenwerken aan de grote opgaven in de regio, met als fundament de al lopende initiatieven. “Panorama Zuid-Limburg is het toekomstperspectief voor Zuid-Limburg. Ik nodig iedereen uit om er vol energie samen de schouders onder te zetten.”

Van NOVI naar NOVEX

Begin 2021 heeft Zuid-Limburg de status NOVI-gebied gekregen. In NOVI Zuid-Limburg werken de Rijksoverheid, Provincie Limburg, 16 gemeenten, de Euregio en triple-helix organisaties samen met burgers aan een gezonde en duurzame toekomst van de regio. Yvonne van der Laan (Ruimte en Leefomgeving BZK) legt uit: “Na het aantreden van minister Hugo de Jonge, is de naam NOVI gewijzigd in NOVEX. De gedachte blijft hetzelfde: Rijk en regionale partners werken samen langjarig aan de (ruimtelijke) opgaven van de regio. De ‘EX’ is te lezen als: daadkracht in de uitvoering (executie). Verder kijken dan mooie visies, maar samen de schouders zetten onder (o.a.) waterveiligheid, transitie landbouw, volkshuisvesting, het circulaire actieplan Chemelot, energietransitie, klimaatadaptatie en de Einstein Telescoop. Alles vraagt ruimte, maar die ruimte is beperkt. Panorama Zuid-Limburg brengt alle thema’s en de gevolgen daarvan in kaart.” Staatssecretaris Vivianne Heijnen is benoemd als bestuurlijk kartrekker van NOVEX Zuid-Limburg.

Panorama Zuid-Limburg, hoe zat het ook alweer?

Rik Lebouille, planoloog bij de gemeente Maastricht, en Joey Hogenboom, beleidsmedewerker Ruimtelijke Ordening bij de Provincie Limburg lichten de aanpak en stand van zaken van Panorama Zuid-Limburg uitvoerig toe. Joey Hogenboom: “Doel van Panorama Zuid-Limburg is het in kaart brengen van ruimtelijke keuzes aan de hand van toekomstperspectieven. Panorama Zuid-Limburg levert bouwstenen voor een ruimtelijke ontwikkelstrategie voor Zuid-Limburg op basis waarvan afspraken met het Rijk worden gemaakt. Het afgelopen jaar is beleid geïnventariseerd op basis waarvan zes thema’s zijn geïdentificeerd. Op basis van talloze gesprekken en sessie met experts op de diverse thema’s, gesprekken dwars door sectoren en hiërarchie heen is gezocht naar overkoepelende oplossingen en de effecten daarvan. Dit heeft geleid tot drie toekomstperspectieven: Europolis, Belevingsregio en Lokale Ketens. Deze drie perspectieven zijn op diverse plekken in Zuid-Limburg via een reizende tentoonstelling gepresenteerd. Belanghebbenden, geïnteresseerden en toevallige voorbijgangers zijn uitgenodigd hun reactie te geven. Ook is er ronde gemaakt langs diverse colleges en belangengroepen.”

Reacties

“Er blijkt geen duidelijke voorkeur voor een van toekomstscenario’s. Wel is duidelijk dat iedereen de combinatie van dynamiek en rust als zeer positief ervaart. Behoud en bescherming van groen tussen de steden, in het Heuvelland en tussen de stedelijke gebieden wordt als belangrijk gezien. Hetzelfde geldt voor het behoud van voorzieningen in dorpen en stadswijken. Experts geven aan dat alleen in Europolis de wateropgave voldoende ruimte en prioriteit krijgt. Ook is er twijfel over het verdienvermogen van de regio als niet wordt ingezet op een (Euregionale) kennisregio.

Alle reacties zijn verwerkt, aanvullende verdiepingssessies hebben nieuwe inzichten opgeleverd, er is een effectenanalyse uitgevoerd en alles is samengekomen in de synthese die vandaag wordt gepresenteerd.”

Zuid-Limburg in twee snelheden

De synthese heeft de titel ‘Zuid-Limburg in twee snelheden’ gekregen. Zuid-Limburg bestaat uit twee complementaire gebieden: het middengebied en daaromheen een stedelijke band. In het groene middengebied bevinden zich hoofddorpen met voldoende voorzieningen, worden water en natuur beschermd en komen er geen uitbreidingen buiten de bestaande bouwcontouren. Economische activiteiten zoals toerisme en landbouw dragen bij aan het landschap. De stedelijke band biedt voldoende betaalbare woningen, groei vormt een hefboom voor nieuwe, aantrekkelijke en gemengde wijken. Nieuwe ruimtevragen zoals voor de opwekking van energie worden beantwoord in de stedelijke band. Daarnaast wordt ingezet op toenemende vervlechting met de Euregio op het gebied van groen en water, energie en mobiliteit, kennis en arbeidsmarkt. Aan de hand van de zogenaamde lagenbenadering met een Ondergrond-, Netwerken- en Occupatielaag is de synthese uitgewerkt. Bij ondergrond gaat het om fysieke ondergrond, natuur en landschap, water en klimaat, netwerken zijn onder meer wegen, spoorlijnen, waterwegen en energie infrastructuur. Occupatie is het gebruik van de ruimte voor wonen, werken en recreëren. Door de lagen te combineren wordt duidelijk waar ruimtevragen schuren en waar keuzes noodzakelijk zijn. Over dit synthesemodel gaan de bestuurders in kleine groepen met elkaar in gesprek. Wat vinden ze waardevol aan de synthese? Welk onderdeel ontbreekt? Welke hobbels zijn er te nemen? In februari 2023 is Panorama Zuid-Limburg gereed en wordt het breed gedeeld.

Hoe nu verder?

“In de groepsgesprekken ging het vooral over ‘en hoe dan?’”, zegt Simone van Trier. “Er zijn ook zorgen of wensen van gemeenten, bijvoorbeeld op het gebied van wonen, wel voldoende kunnen worden meegenomen.” Pieter Díez (Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat), drukte de aanwezigen op het hart om niet op alle paarden te wedden. “Geef NOVEX een smoel door keuzes te maken. Zoek een slimme hefboom door waar mogelijk aan te sluiten bij de nationale agenda en grijp de transities aan om te werken aan de uitdagingen van de regio.”

De tentoonstelling over Panorama Zuid-Limburg is nog te zien van 10 t/m 16 januari in de HUB in Kerkrade.